Stemwijzer voor democratische zuurstof
Over een week mogen we stemmen. Over veiligheid, zorg, klimaat, wonen en, voor wie goed leest, ook over verbeelding.
Kunst en cultuur lijken bijzaken, maar ze zijn de longen van onze democratie. Ze zeggen meer over de staat van een land dan welke begroting ook.
Kunst is geen decoratie, maar ademhaling, democratische zuurstof en precies daarom ligt ze onder vuur.
Waarom populisme kunst wantrouwt
Populistische partijen portretteren kunst graag als elitair, subsidie-slurpend en politiek correct. Het scoort makkelijk: wie kunst belachelijk maakt, hoeft zich niet met haar ongemakkelijke vragen bezig te houden. Ze willen best kunst hoor, zolang ze zich gedraagt: fanfare, vlaggen, molens, schilderijen van vroeger en natuurlijk Zwarte Piet. Kunst die iets nieuws durft te zeggen, wordt verdacht.
De retoriek (“woke”, “linkse hobby”, “toneel voor de elite”) is bedoeld om wantrouwen te zaaien tegen alles wat niet in één zin te begrijpen is. Populisme heeft namelijk een hekel aan complexiteit en kunst is complex. Ze stelt vragen en maakt ongemak zichtbaar, dat is dodelijk voor wie macht bouwt op simplificatie.
De paradox van JA21 (en co)
JA21 noemt in haar verkiezingsprogramma kunst “het zout in de pap”. Klinkt goed zou je zeggen, tot je een paar regels verder wordt gewaarschuwd voor “linkse tunnelvisie”. De PVV wil de NPO kortwieken en BBB wil af van subsidies voor “woke-kunst”.
Wie bepaalt straks wat wel mag en wat niet?
Wie zegt welke boeken, voorstellingen of programma’s te kritisch zijn?
Dat is geen smaakdiscussie meer, dat is het begin van censuur.
Een land dat zijn kunstenaars wantrouwt, holt zijn rechtsstaat uit.
Zodra de overheid bepaalt wat kunst mag zijn, is vrijheid geen waarde meer, maar een vergunning.
Erfgoed en toekomst
Populistische partijen doelen dus met name op het belang van (nationalistisch) ergoed.
Erfgoed is belangrijk, zeker. Het zijn de wortels waaruit we kunnen lezen wie we zijn en kunnen leren van hoe het soms ook niet meer moet.
Vaak wordt voor het gemak even vergeten dat we vandaag het erfgoed van morgen maken. Daar hebben we ruimdenkers, vrijbuiters, kunstenaars – mensen die zich níét laten reduceren tot identiteit of marktwaarde voor nodig.
Mijn stemadvies
Het is al vaker benoemd; deze verkiezingen gaan niet over links of rechts, maar over of je vóór of tegen de democratische rechtstaat bent.
Juist daarom is het zo van belang te stemmen met je verbeelding.
Een land dat zijn kunstenaars, maar ook journalisten en wetenschappers wantrouwt, wantrouwt uiteindelijk zijn eigen verbeelding.
Dus of je nu kunstenaar bent, student, docent, zorgverlener of ambtenaar, nog steeds op zoek bent naar een woning of gebruik moet maken van de voedselbank: stem op een partij die ruimte laat voor twijfel, nuance en schoonheid, want daar ontspruiten de ideeën om ingewikkelde problemen op te lossen en krijgt het publieke domein weer ruimte om te mogen ademen.
Stem op zuurstof.
Stem op vrijheid van denken.
Want zonder kunst blijft alleen propaganda over.
